Skrining (Screening)

Prvi stepen analize usklaðenosti nacionalnih zakona i propisa sa Acquis Communautaireom, koji zajedno sprovode zemlja kandidat za èlanstvo u EU i Evropska komisija. Analiza po sektorima omoguæava kandidatima pregled nad pravnim instrumentima koje treba usvojiti ili dodati postojeæim da bi se nacionalno zakonodavstvo uskladilo sa acquisom. Skrining služi kao temelj za bilateralne pregovore izmedju EU i zemlje kandidata za èlanstvo (Vidi:Acquis Communautaire).

Sporazum o saradnji (Cooperation Agreement)

Sporazum o saradnji posebna je vrsta sporazuma koji EU potpisuje sa treæim zemljama i kojima se stvara okvir za širenje odnosa i izvan trgovinskih veza. Bivša Jugoslavija imala je još od 1980. sporazum o trgovinskoj saradnji sa EU koji je u mnogo èemu specifièan (u odnosu npr. na sporazume o saradnji koje je tadašnja EZ zakljuèivala s mediteranskim zemljama). Taj sporazum je bivšoj Jugoslaviji omoguæavao veæe beneficije bez obaveze reciprociteta, kao i saradnju na razlièitim podruèjima. Slièni sporazumi, najèešæe pod nazivom "Sporazum o trgovini i saradnji", zakljuèivali su se poèetkom 90-ih sa zemljama srednje i istoène Evrope u procesu približavanja evropskim integracijama.

Srednjeevropska inicijativa SEI (Central European Initiative - CEI)

Osnovana je 1992. godine radi bolje saradnje zemalja èlanica, njihovog uèešæa u procesu evropskih integracija te pomoæi zemljama èlanicama Inicijative u tranziciji. Od 1989. godine Inicijativa je djelovala pod nazivom Kvadrigonala (Austrija, Maðarska, Italija, SFR Jugoslavija), zatim kao Pentagonala (prikljuèila se tadašnja Èehoslovaèka) i Heksagonala (nakon prikljuèenja Poljske). Od 1992. djeluje pod nazivom Srednje-evropska inicijativa. SEI okuplja 16 država srednje i istoène Evrope: Albaniju, Austriju, Bjelorusiju, Bosnu i Hercegovinu, Bugarsku, Èešku, Hrvatsku, Italiju, Maðarsku, Makedoniju, Moldaviju, Poljsku, Rumuniju, Slovaèku, Sloveniju i Ukrajinu.

Srednjeevropska inicijativa djeluje kao regionalni forum za praktiènu saradnju na podruèju privrede, prometa, telekomunikacija, energetike, poljoprivrede, kulture, zaštite okoline i sl. SEI podstièe proces evropskih integracija i pruža potporu državama koje nisu èlanice Evropske unije u njihovom približavanju evropskim integracijama. Ova Inicijativa zagovara regionalni mir i stabilnost kao fundamentalne preduslove svakoj ozbiljnoj politièkoj i privrednoj obnovi. Zalaže se za parlamentarnu demokratiju i zaštitu ljudskih prava. Godine 1994. ministri vanjskih poslova zemalja èlanica SEI usvojili su Instrument za zaštitu manjinskih prava Srednje-evropske inicijative (CEI Instrument for Protection of Minority Rights) - politièku deklaraciju zasnovanu na opšte prihvaæenim naèelima zaštite ljudskih i manjinskih prava. U sklopu SEI održavaju se redovni forumi na kojima uèestvuju visoki zvaniènici i politièke voðe èlanica. Sastanci predsjednika vlada i ministara vanjskih poslova održavaju se godišnje. Glavno izvršno tijelo je Odbor nacionalnih koordinatora (Committee of National Coordinators), a održavaju se i posebni sastanci resornih ministara. Finansijsku podršku projektima u sklopu Inicijative obezbjeðuje Evropska banka za obnovu i razvoj. Usklaðivanje aktivnosti SEI-a zadatak je rotirajuæeg predsjedništva.

Stope konverzije

Odnos eura i svake od 12 valuta zemalja euro-zone. Ti su odnosi fiksirani 1999. godine i nisu promjenjivi:

Strukturni fondovi, Kohezioni fond (Structural Funds, Cohesion Fund)

Oba ova fonda èine znatan dio u proraèunu EU, a osnovna namjena je da se smanje razlike izmeðu bogatih i siromašnih regiona i država èlanica Unije i da podstièu ekonomsku i socijalnu jednakost. Strukturni fondovi èine oko treæine proraèuna EU. Oko 90% tog iznosa troši se na razvoj regiona, a 10% na razvoj tzv. kohezijskih zemalja. Finansijska pomoæ iz ovih fondova usmjerena je na ostvarivanje sljedeæih ciljeva: pomoæ regionima koji zaostaju u razvoju; restrukturiranje regiona koji su ozbiljno ugroženi industrijskom krizom; borba protiv dugoroène nezaposlenosti, olakšavanje integracije mladih, ukljuèivanje u tržište rada i podsticanje jednakih moguænosti za žene i muškarce na tržištu rada; prilagoðavanje radne snage promjenama u industriji i proizvodnji; pomoæ restrukturiranju poljoprivrede i ribarstva; pomoæ slabo naseljenim regijama.Postoje èetiri strukturna fonda EU: Evropski socijalni fond (ESF), Evropski poljoprivredni fond za upravljanje i garanciju (EAGGF), Finansijski instrument za pomoæ ribarstvu (FIFG) i Evropski fond za regionalni razvoj (ERDF).

Studija rezultata (Impact Assesment Study)

Analiza rizika, moguænosti, troškova i prednosti primjene odreðenih mjera ili propisa, tj. acquis communautairea EU (u kontekstu evropskih integracija) za privredu uopšte, državni proraèun i razne interesne grupe u društvu.

Skrining (Screening)

Prvi stepen analize usklaðenosti nacionalnih zakona i propisa sa Acquis Communautaireom, koji zajedno sprovode zemlja kandidat za èlanstvo u EU i Evropska komisija. Analiza po sektorima omoguæava kandidatima pregled nad pravnim instrumentima koje treba usvojiti ili dodati postojeæim da bi se nacionalno zakonodavstvo uskladilo sa acquisom. Skrining služi kao temelj za bilateralne pregovore izmedju EU i zemlje kandidata za èlanstvo (Vidi:Acquis Communautaire).

Sporazum o saradnji (Cooperation Agreement)

Sporazum o saradnji posebna je vrsta sporazuma koji EU potpisuje sa treæim zemljama i kojima se stvara okvir za širenje odnosa i izvan trgovinskih veza. Bivša Jugoslavija imala je još od 1980. sporazum o trgovinskoj saradnji sa EU koji je u mnogo èemu specifièan (u odnosu npr. na sporazume o saradnji koje je tadašnja EZ zakljuèivala s mediteranskim zemljama). Taj sporazum je bivšoj Jugoslaviji omoguæavao veæe beneficije bez obaveze reciprociteta, kao i saradnju na razlièitim podruèjima. Slièni sporazumi, najèešæe pod nazivom "Sporazum o trgovini i saradnji", zakljuèivali su se poèetkom 90-ih sa zemljama srednje i istoène Evrope u procesu približavanja evropskim integracijama.

Srednjeevropska inicijativa SEI (Central European Initiative - CEI)

Osnovana je 1992. godine radi bolje saradnje zemalja èlanica, njihovog uèešæa u procesu evropskih integracija te pomoæi zemljama èlanicama Inicijative u tranziciji. Od 1989. godine Inicijativa je djelovala pod nazivom Kvadrigonala (Austrija, Maðarska, Italija, SFR Jugoslavija), zatim kao Pentagonala (prikljuèila se tadašnja Èehoslovaèka) i Heksagonala (nakon prikljuèenja Poljske). Od 1992. djeluje pod nazivom Srednje-evropska inicijativa. SEI okuplja 16 država srednje i istoène Evrope: Albaniju, Austriju, Bjelorusiju, Bosnu i Hercegovinu, Bugarsku, Èešku, Hrvatsku, Italiju, Maðarsku, Makedoniju, Moldaviju, Poljsku, Rumuniju, Slovaèku, Sloveniju i Ukrajinu.

Srednjeevropska inicijativa djeluje kao regionalni forum za praktiènu saradnju na podruèju privrede, prometa, telekomunikacija, energetike, poljoprivrede, kulture, zaštite okoline i sl. SEI podstièe proces evropskih integracija i pruža potporu državama koje nisu èlanice Evropske unije u njihovom približavanju evropskim integracijama. Ova Inicijativa zagovara regionalni mir i stabilnost kao fundamentalne preduslove svakoj ozbiljnoj politièkoj i privrednoj obnovi. Zalaže se za parlamentarnu demokratiju i zaštitu ljudskih prava. Godine 1994. ministri vanjskih poslova zemalja èlanica SEI usvojili su Instrument za zaštitu manjinskih prava Srednje-evropske inicijative (CEI Instrument for Protection of Minority Rights) - politièku deklaraciju zasnovanu na opšte prihvaæenim naèelima zaštite ljudskih i manjinskih prava. U sklopu SEI održavaju se redovni forumi na kojima uèestvuju visoki zvaniènici i politièke voðe èlanica. Sastanci predsjednika vlada i ministara vanjskih poslova održavaju se godišnje. Glavno izvršno tijelo je Odbor nacionalnih koordinatora (Committee of National Coordinators), a održavaju se i posebni sastanci resornih ministara. Finansijsku podršku projektima u sklopu Inicijative obezbjeðuje Evropska banka za obnovu i razvoj. Usklaðivanje aktivnosti SEI-a zadatak je rotirajuæeg predsjedništva.

Stope konverzije

Odnos eura i svake od 12 valuta zemalja euro-zone. Ti su odnosi fiksirani 1999. godine i nisu promjenjivi:

Strukturni fondovi, Kohezioni fond (Structural Funds, Cohesion Fund)

Oba ova fonda èine znatan dio u proraèunu EU, a osnovna namjena je da se smanje razlike izmeðu bogatih i siromašnih regiona i država èlanica Unije i da podstièu ekonomsku i socijalnu jednakost. Strukturni fondovi èine oko treæine proraèuna EU. Oko 90% tog iznosa troši se na razvoj regiona, a 10% na razvoj tzv. kohezijskih zemalja. Finansijska pomoæ iz ovih fondova usmjerena je na ostvarivanje sljedeæih ciljeva: pomoæ regionima koji zaostaju u razvoju; restrukturiranje regiona koji su ozbiljno ugroženi industrijskom krizom; borba protiv dugoroène nezaposlenosti, olakšavanje integracije mladih, ukljuèivanje u tržište rada i podsticanje jednakih moguænosti za žene i muškarce na tržištu rada; prilagoðavanje radne snage promjenama u industriji i proizvodnji; pomoæ restrukturiranju poljoprivrede i ribarstva; pomoæ slabo naseljenim regijama.Postoje èetiri strukturna fonda EU: Evropski socijalni fond (ESF), Evropski poljoprivredni fond za upravljanje i garanciju (EAGGF), Finansijski instrument za pomoæ ribarstvu (FIFG) i Evropski fond za regionalni razvoj (ERDF).

Studija rezultata (Impact Assesment Study)

Analiza rizika, moguænosti, troškova i prednosti primjene odreðenih mjera ili propisa, tj. acquis communautairea EU (u kontekstu evropskih integracija) za privredu uopšte, državni proraèun i razne interesne grupe u društvu.

Ratifikacija (Ratification)

Potvrðivanje veæ prihvaæenog teksta nekog meðunarodnog ili nadnacionalnog akta. U svakoj državi ratificiranje se obavlja po proceduri i na institucionalnom nivou koji je utvrðen ustavom. Najèešæa praksa je da se meðunarodni ugovori i drugi akti ratificiraju veæinom glasova na nacionalnom parlamentu ili, u delikatnijim sluèajevima, na referendumu. Ako je neki ugovor ili drugi meðunarodni akt potpisan izmeðu više država, pravosnažnost nastupa tek kada se ratifikacija završi u svim državama potpisnicama.

Reganova doktrina (Reagan Doctrine)

Teorija koju je zagovarao nekadašnji amerièki predsjednik Ronald Reagan, po kojoj bi trebalo formirati posebne snage, i snažno ih podržati, u cilju nasilnog rušenja komunizma u takozvanim "treæim" zemljama. Iako je prvenstveno mislio na Kubu, ova Reganova teorija je u Evropskoj uniji ocijenjena vrlo opasnom. Zvanièni Brisel/Bruxelles je zbog toga takav pristup javno odmah odbacio kao neprihvatljiv u meðunarodnoj politici, imajuæi uz ostalo, u vidu temeljne vrijednosti EU, koja je zasnovana na miru, razumijevanju, toleranciji i solidarnosti.

Pakt o privrednoj saradnji crnomorskih zemalja - BSEC (Black sea Economic Co-operation Pact)

Utemeljen je 1992. godine potpisivanjem Deklaracije o crnomorskoj saradnji. Okuplja države oko Crnog mora sa ciljem održavanja mira, stabilnosti i privrednog razvoja, kao i saradnje i razvijanja dobrosusjedskih odnosa u regionu. Èlanice Pakta su: Albanija, Azerbejdžan, Bugarska, Grèka, Gruzija, Jermenija, Moldavija, Rumunija, Turska i Ukrajina. Pakt razvija multilateralnu saradnju tih država u cilju ekonomskog, tehnološkog i socijalnog napretka, podstièe trgovinsku saradnju i slobodno preduzetništvo. Organizaciona struktura ujedinjuje meðuvladinu, meðuparlamentarnu, poslovnu, finansijsku i akademsku dimenziju. Odluke u sklopu Pakta donose se na sastancima ministara vanjskih poslova država èlanica (Meeting of Ministers of Foreign Affairs, MMFA), a pripremaju se na sastancima visokih zvaniènika. Razne radne grupe imaju ulogu pomoænih organa, a zadatak im je priprema projekata i aktivnosti u pojedinim oblastima. Predsjedavanje BSEC-om odvija se abecednim redom i mijenja svakih šest mjeseci. U martu 1994. godine u Istambulu je ustanovljen Stalni meðunarodni sekretarijat (Permanent International Secretariat) BSEC-a. Meðuparlamentarna saradnja ostvaruje se u Parlamentarnoj skupštini ove regionalne asocijacije.

Pakt o stabilnosti i rastu (Stability and Growth Pact)

Šefovi država i vlada EU dogovorili su se na samitu u Amsterdamu 1997. godine da pojaèaju napore u vezi s koordinacijom politike svojih èlanica prema deficitu u javnom sektoru. Srednjoroèni cilj je bio da se budžetski prihodi i rashodi što je moguæe više usklade, po moguænosti poravnaju, a u najboljem sluèaju da se ostvari suficit. Sve je ovo prepušteno u nadležnost novoosnovanog Pakta za stabilnost i rast, a u sluèaju da neke èlanice odstupe od ove politike i dopuste da njihov deficit premaši gornju granicu od 3% nacionalnog bruto proizvoda, predviðene su visoke novèane kazne. Isprika mogu biti samo katastrofalne elementarne nepogode ili recesija u privredi koja je izazvana vanjskim, globalnim faktorima. Cilj Pakta je sprijeèiti da jedna ili nekoliko zemalja Unije, svojim lošim upravljanjem, ne "izveze" inflaciju i monetarnu nestabilnost u cijeloj Uniji. Nadležno vijeæe je obavezano da ugroženoj èlanici pomogne u iznalaženju najboljeg rješenja i da joj dopusti "popravni ispit" u roku od godinu dana, a ako se stanje ne svede u granicu dozvoljenog budžetskog deficita, Pakt stabilnosti preporuèije Vijeæu odreðivanje novèane kazne koja se naplaæuje iz neoroèenih depozita kažnjene èlanice. Najveæu takvu prijetnju, krajem 2003. godine izbjegle su dvije najjaèe èlanice EU - Njemaèka i Francuska, èiji su deficiti u tekuæoj budžetskoj godini bili prekoraèili gornju granicu od 3% nacionalnog bruto proizvoda. Italija je takoðe u tom momentu bila pred vratima kazne. Vijeæe je, meðutim, odluèilo da se ovim zemljama omoguæi da se do 2006. godine vrate u granice dopuštenog deficita. To je navelo mnoge ekonomske struènjake Unije i samu Komisiju da oštro reagiraju u cilju spasavanja Pakta. Ima, meðutim, i mišljenja da je ova forma borbe za oèuvanje ekonomske i monetarne stabilnosti prevaziðena.
Pakt o stabilnosti i rastu nema nièeg zajednièkog s Pakotom za stabilnost u jugoistiènoj Evropi.

Pariška povelja za novu Evropu

Meðunarodnopravni dokument o odnosima izmeðu država i naroda u "evropskom prostoru". Usaglašena je na zasjedanju Konferencije o evropskoj sigurnosti i saradnji u Parizu 19-21. novembra 1990. godine. Prihvatile su je sve evropske zemlje osim Albanije, sve èlanice EU, te SAD i Kanada. Poveljom su utvrðena pravila ponašanja u spornim situacijama i poremeæajima koji bi mogli uzdrmati stabilnost evropskog prostora. Pa ipak, rat na prostoru bivše Jugoslavije koji je uslijedio samo pola godine kasnije, iznenadio je sve potpisnice.
Pariška povelja se i pored toga smatra korakom naprijed u odnosu na Završni dokukment iz Helsinkija od 1975. godine, kada su i poèeli ozbiljniji pregovori o globalnim evropskim pitanjima.

PDV, Porez na dodanu vrijednost (Value Added Tax - VAT)

Porez na vrijednost dodanu na cijenu proizvoda u trgovinama i na cijenu veæine usluga, ili jednostavno reèeno - porez na promet s tim da se u svakoj fazi oporezivanja umanjuje osnovica za onaj dio koji je veæ jednom oporezovan. Time se izbjegava višestruko oporezivanje, a efekat je poveæanje konkurentne sposobnosti privrede.
Sve èlanice Evropske unije su obavezne na PDV u visini od 15 do 25% na sve proizvode i usluge, uz samo izuzetna odstupanja od ovog pravila. Od prikupljenog PDV-a svake zemlje èlanice EU, 1% se uplaæuje u zajednièki budžet u Briselu/Bruxelles u vidu "vlastitog prihoda" odnosno "vlastitih izvora" Unije. Sve odluke o visini poreza i naèinima prikupljanja, u EU se donose na osnovu jednoglasnosti svih èlanica. Nacrt prvog EU ustava predlaže da se odluke iz ove oblasti donose kvalificiranom veæinom.

Postupak suodluèivanja

Vrsta procedure odluèivanja (uz postupak konsultacija i saradnje kao i pristanak Parlamenta) uveden Ugovorom iz Mastrihta. Tim postupkom daje se veæa moguænost Evropskom parlamentu u usvajanju pravnih instrumenata, zajedno sa Vijeæem ministara. Time je data veæa zakonodavna vlast Parlamentu (u odnosu na Komisiju) u oblasti funkcioniranja Evropske centralne banke, izborne procedure u tijelima EU, nekih meðunarodnih sporazuma, prijema novih èlanica, slobodnog kretanja radnika, unutrašnjeg tržišta, obrazovanja (podsticajne mjere), zdravstva (podsticajne mjere), zaštite potrošaèa, trans-evropske mreže (smjernice), zaštite životne okoline (opšti program aktivnosti), kulture (podsticajne mjere) i istraživanja. Ugovorom iz Amsterdama postupak suodluèivanja pojednostavljen je i znaèajno proširen na oblast borbe protiv korupcije i drugih vrsta pronevjere koje bi mogle štetiti finansijskim interesima Unije.

Pristupno partnerstvo (Accession Partnership)

Glavni je instrument pretpristupne strategije zemlje kandidata i EU. Ovaj proces definiralo je Evropsko vijeæe u Luksemburgu 1997, a sastoji se od odreðivanja prioriteta i finansijske pomoæi, te drugih priprema za pregovore kandidata kroz proceduru skrininga. (Vidi: Screening). Tim partnerstvom se zajednièki odreðuju kratkoroèni i srednjoroèni prioriteti na putu ka punopravnom èlanstvu. Uz pomoæ tog instrumenta, odreðuje se i finansijska pomoæ EU za ispunjavanje prioritetnih ciljeva, kao i uslovi za sticanje prava na tu finansijsku pomoæ.

Prvostepeni sud (Court of First Instance)

Pridružen je Evropskom sudu 1989. godine, a èini ga 15 sudija - po jedan iz svake države èlanice. Dodavanjem nove instance nije se promijenila nadležnost Evropskog suda predviðena Osnivaèkim ugovorima, veæ je, da bi se rasteretio njegov rad, uspostavljena nadležnost Prvostepenskog suda za sve tužbe koje podnose pravna i fizièka lica iz država èlanica. Na presude prvostepenog suda postoji moguænost žalbe Evropskom sudu. Poznat je i kao Sud prve instance.

OHIM 

OHIM - Evropski ured za usklaðivanje zajednièkog tržišta (Office for Harmonisation in the Internal Market-Trade Marks and Designes)

Osnovana je 1994. godine u Alicanteu radi doprinosa usklaðivanju propisa o zajednièkom tržištu u oblasti intelektualnog vlasništva, posebno u oblasti tržišne marke i zaštitnog znaka, kao i u industrijskom dizajnu. Ovaj ured je zadužen i za registraciju i dodjelu tržnih marki Evropske zajednice drugim korisnicima, te za traženje naèina da se proizvodi i usluge Unije zaštite i na taj naèin poveæa njihova meðunarodna konkurentnost.

Organi Evropske unije

Zajednièki naziv za institucije EU putem kojih se stvara i provodi politika ove ekonomsko-politièke integracione cjeline. U najužem smislu, pod ovim se pojmom podrazumijevaju Evropski parlament, Vijeæe ministara, Komisija i Evropski sud pravde - èetiri kljuène institucije (ili organa) EU èije su nadležnosti definisane osnivaèkim Rimskim ugovorom i svim kasnijim dopunama ovog ugovora.
Osim ovih, danas EU ima niz drugih institucija, izvršnih i konsultativnih tijela meðu kojima posebno važnu ulogu imaju Evropsko vijeæe, Ekonomski i socijalni komitet, Komitet regija, Sud finansijske (ili raèunovodstvene kontrole), Evropska centralna banka i Evropska investiciona banka.
Razlièiti analitièari Evropske unije imaju razlièite kriterije za razvrstavanje evropskih institucija ili organa po znaèaju. Po nekima je na prvom mjestu Vijeæe ministara, po drugima Parlament, po treæima Evropsko vijeæe, a po nekima Evropska komisija.

Osjetljivi proizvodi (Sensitive products)

Naziv za industrijske proizvode èije su transakcije na jedinstvenom evropskom tržištu (ili meðunarodnom prostoru) pod posebnim režimom. Razlozi posebnog tretmana su razlièiti. U vrijeme hladnog rata, na primjer, osjetljivim proizvodima su se smatrali svi oni proizvodi s kojima se mogla ojaèati suprotna strana.
Za jedinstveno evropsko tržište, osjetljim proizvodima se najèešæe oznaèavaju robe agrarne proizvodnje, neke vrste mesa, ribe, vino i tekstil. To su proizvodnje koje imaju zaštiæeni tretman na jedinstvenom ekonomskom prostoru, te se njihov uvoz kontroliše godišnjim kvotama ili drugim vrstama ogranièenja.
Sliène sisteme kontrole sadrži i amerièki Trgovinski zakon iz 1974., èije se odredbe primjenjuju i za proizvode neamerièkog porijekla ako su izraðeni po amerièkim licencama.

Oblik nacionalne svijesti kome su stalno u fokusu razlike izmeðu svoje i drugih nacija, predstavljajuæi svoju naciju kao superiornu. Prva faza nacionalizma su predrasude prema najbližim etnièkim grupama, te sumnjièenje njihovih namjera. Druga faza je javno (direktno) osporavanje i/li omalovažavanje kulturno-historijskih tekovina drugih etnièkih zajednica (ili zajednice) u okruženju. Treæa faza je sebièan, netolerantan i agresivan odnos prema ekonomskim, socijalnim, kulturnim i politièkim interesima drugih nacija. Radi se dakle o težnjama da se za vlastitu naciju pridobije privilegovani položaj, ili pokušaj da se isprave 'historijske nepravde'. Prema Antoni D. Smitu "nacionalizam je doktrina koja naciju postavlja za krajnji cilj politièkog pregnuæa, a nacionalni identitet za mjeru svake ljudske vrijednosti". 

Naèelo subsidijarnosti (Principal of Subsidiarity)

Svrha ovog naèela je da se donošenje odluka što više približi graðanima, te konstantno provjeravanje da li je odreðena aktivnost u Zajednici opravdana u odnosu na moguænost sprovoðenja na nacionalnom ili regionalnom nivou. Pokušaji jasnog definisanja ovog naèela mogu se naæi u osnivaèkim ugovorima (npr. èlan 1 Ugovora o EU), a posljednji put se spominje u Amsterdamskom ugovoru.

Nadnacionalnost

U Evropskoj uniji ovim se pojmom (principom) oznaèava pravo organa EU da, u ugovorom utvrðenim podruèjima, donosi odluke koje direktno obavezuju SVE èlanice Unije, neovisno o njihovim nacionalnim zakonodavstvima. Takve se odluke donose precizno utvrðenim postupkom. Još Rimskim osnivaèkim ugovorom je utvrðeno koje se odluke donose veæinom glasova, kvalificiranom veæinom ili konsenzusom (jednoglasno). Takoðe je taèno utvrðeno koji su organi ovlašteni za donošenje pojedinih odluka.
Ovo je naèelo prisutno u djelovanju i drugih meðunarodnih organizacija i èesto je kombinirano s nekim drugim naèelima, pretežno s naèelom jednakog ili nejednakog predstavljanja.

Magreb

Grupa arapskih zemalja zapadno od Egipta: Alžir, Libija, Maroko i Tunis. Od 1978. godine, Evropska unija sa svim ovim zemljama, osim Libije, ima Sporazume o saradnji (Co-operation Agreement), kojima su ureðeni meðusobni ekonomski, trgovinski, carinski i drugi odnosi. Nakon zaokreta režima u Tripoliju u oblasti vanjske politike poèetkom 2004. godine, EU je odmah preduzela potrebne diplomatske korake za postepeno ukljuèivanje i ove zemlje u programe meðusobne saradnje

Mapa puta

Nakon tri i po godine strašnoga rata, Bosna i Hercegovina (BiH) je bila opustošena zemlja. Oko 200 hiljada ljudi je poginulo, 80% stanova i kuæa je uništeno ili ošteæeno, industrija potpuno zaustavljena, više od polovine stanovništva raseljeno, a oko 1,5 miliona ljudi izbjeglo je u oko 100 zemalja širom svijeta - od ex jugoslovenskih republika, Austrije, Njemaèke, Francuske, zemalja Beneluksa i nordijskih država, do Sjedinjenih Amerièkih Država, Kanade, Australije i Novog Zelanda. Javna infrastruktura je bila potpuno razorena, stanovništvo nacionalno podijeljeno, više od 80 procenata radno-sposobnih graðana nije imalo stalni posao, agroindustrija je bila na nivou srednjevjekovnog feudalnog posjeda. U takvim uslovima samo su siva ekonomija, kriminal, korupcija, nezakonita trgovina i droga - cvjetali. Sa takvim ratnim "naslijeðem", prilagoðavanje rigidnog predratnog zakonodavstva, socijalistièkih institucija i samoupravne prakse jedinstvenom evropskom pravnom nasljeðu (acquis) predstavljalo je grandiozni poduhvat.

Za svaku zemlju je to dugoroèan proces, za BiH još duži i teži! Meðutim, promjene koje su se veæ desile za desetak godina od Dejtona imaju revolucionarni karakter. Ispunjavanjem smjernica Mape puta (The Road map) Evropske komisije, državna vlast je dobila potpuno nove nadležnosti: BiH je poèela postajati država. Osnovana je Agencija za državnu službu; Državni trezor; stalni Sekretarijat Predsjedništva BiH i jedinstveni pasoš. Implementiran je novi Izborni zakon i Zakon o državnoj graniènoj službi. Sredinom avgusta 2004. uspostavljen je Javni RTV sistem sa tri samostalna RTV servisa (BHT1, RTV Federacije i RTV Republike Srpske); reforma policije je u završnoj fazi s rokom završetka cijelog posla do kraja 2004. godine; uveden je novi sistem oporezivanja; izabran civilni ministar odbrane, a reforma vojske napreduje brže od oèekivanja. Pitanje konkurencije, zaštite potrošaèa, kvaliteta proizvoda, veterinarstva i fitosanitarne kontrole, zaštita stranih investicija, intelektualnog vlasništva, standardi u oblasti mjeriteljstva i mnoga druga pitanja - dobila su karakter najvišeg državnog prioriteta.

Misija Evropske komisije za procjenu stanja (Assesment Mission, Fact Finding Mission)

Misija Evropske komisije za procjenu stanja, organ je Evropske komisije koji u okviru Procesa stabilizacije i pridruživanja služi za pregled aktuelnog stanja u zemlji koja je zapoèela pripreme za poèetak procesa pridruživanja. Misija za procjenu stanja kroz vlastiti uvid na terenu i izvještaje resornih ministarstava i institucija zemalja domaæina, te preko predstavnika meðunarodnih finansijskih i drugih organizacija (MMF, Svetska banka, OHR itd.) prikuplja informacije o prioritetima i ciljevima vlade, te ostale detalje potrebne za izradu završnog izvještaja Evropske komisije (Fizibiliti studija) o podobnosti neke zemlje za poèetak pregovora o prvoj fazi ugovornih odnosa s Evropskom unijom koji su definirani Sporazumom o stabilizaciji i pridruživanju.

Moral  

Moral je sistem vrijednosnih stavova i postupaka u odnosu na vlastito èinjenje ili ne èinjenje prema nekome drugom (Emil Dirkem). Predstavlja skup nepisanih normi, obièaja, pravila, smjernica, dopuštanja, zabrana, ideja, pogleda i stavova kojima se rukovode pojedinci, društvene grupe i zajednice u svakodnevnom radu i djelovanju. To je lièni i kolektivni stav i djelovanje prema nekome drugom. Rijeè moral potièe od latinske rijeèi mos-obièaj, mores-vladane moralis-obièajan. Isto znaèenje ima i grèka rijeè ethikos, pa i imamo sinonimnu upotrebu i jednog i drugog pojma osim u odreðenju nauke o moralu (etici) kao filozofske discipline-Etika.

Moral se zansiva na ideji 'vrhovnog dobra' i uvijek se povezuje sa dobrim ili zlim u postupcima svakog pojedinca. Kriza morala je nepogrešivi signal ukupne krize i nazatka neke društvene grupe, šire zajednice, ili kao potkraj 20. i poèetkom 21. stoljeæa - globalnog društva.  

Izgradnja visokomoralne zajednice  evropskih naroda jedan je od najvažnijih ciljeva svih dosadašnjih graditelja Evropske unije buduænosti.

Mreža Euro Info Centara (EIC/EICC Network)

Mrežu Evropskih informativnih centara u zemljama EU i korespodentnih centara u kandidatskim i ‘treæim' zemljama uspostavila je Evropska komisija 1987. godine. Danas okuplja više od 300 centara i oko 340 takozvanih relejnih ureda u preko 40 zemalja Evrope, Srednje Azije i Mediterana.
Cilj euro info centara, korespodentnih i relejnih centara je pomoæ malim i srednjim preduzeæima u pronalaženju poslovnih partnera, prilagoðavanju lokalnog biznisa uslovima tržišne ekonomije i standardima EU, te stvaranje dobre poslovne klime.
EIC i EICC uredi obezbjeðuju informacije o javnim tenderima EU; pružaju savjete o evropskim direktivama, regulativama i zakonima EU; pomažu kompanijama u njihovom pozicioniranju na evropskom i svjetskom tržištu; savjetuju pri apliciranju na fondove i programe Evropske komisije; asistiraju lokalnim kompanijama u pripremi izvoza na evropsko i meðunarodno tržište; pomažu malim i srednjim preduzeæima u traženju poslovnog partnera, investitora ili snabdjevaèa; podstièu primjenu inovacija i td. Euro Info Centri djeluju u saradnji s lokalnim, regionalnim i(li) nacionalnim organizacijama èije su aktivnosti bliske malim i srednjim preduzeæima, kao što su privredne komore, banke, poslovna udruženja i asocijacije proizvoðaèa.

Lakenska deklaracija

U decembru 2001. na samitu EU u briselskom predgraðu Lakenu/Laeken osnovana je Konvencija - privremeno struèno tijelo za pripremu ustavnog akta Unije, odnosno prvog zajednièkog ustava.
Deklaracijom je utvrðeno 64 glavna pitanja u vezi s buduænošæu Unije, posebno u vezi s njenim nadležnostima i uoèenim problemom takozvanog demokratskog deficita, na šta je ukazivao sve veæi broj evropskih graðana. (Vidi: Evropska konvencija)

Liga naroda

Meðunarodna platforma za saradnju meðu državama u godinama izmeðu dva svjetska rata i preteèa današnje organizacije Ujedinjenih nacija. (Vidi: Ujedinjene nacije)

Luksemburška grupa

Na zasjedanju Evropskog vijeæa, 12. i 13. decembra 1997. godine u Luksemburgu/Luxembourg šefovi država i vlada EU su prihvatili prijedlog Komisije da se sa Maðarskom, Poljskom, Estonijom, Èeškom, Slovenijom i Kiprom, u okviru procesa proširenja (Enlargement process), 30. marta 1998. u Briselu/Bruxelles, otvore pregovori o pristupanju Uniji (Accession process). Prva grupa od šest zemalja koje su ukljuèene u pregovore petog proširenja, poznata je kao Luksemburška grupa. Veæ krajem iste godine Letonija, Litvanija i Slovaèka su imale dobre izglede da uskoro i one zapoènu pregovore, što se odnosilo i na Maltu koja je u septembru te godine obnovila, u meðuvremenu zalaðenu, aplikaciju. Reforme su ocijenjene nedovoljnim u Bugarskoj, Rumuniji i Turskoj (Vidi: Helsinška grupa)

Kaliningrad

Ruski teritorij izmeðu Poljske i Litvanije koji s pristupanjem Poljske i Litvanije Evropskoj uniji, postaje okružen podruèjem Unije. Na samitu u Briselu/Bruxelles, u oktobru 2002. godine, šefovi država i vlada EU odluèili su da se graðanima ove enklave odobri specijalni vizni režim, da se pojednostavi transport željeznicom i uprosti vizni režim za graðane Rusije koji putuju izmeðu Kaliningrada i drugih krajeva Rusije.

Kandidat za èlanstvo

Evropske države koje su podnijele zahtev za èlanstvo u EU formalno postaju kandidati jednoglasnom odlukom Evropskog vijeæa. Ovaj organ Unije ovlašæuje Evropsku komisiju da poène pregovore sa državom ili državama koje su ispunile sve glavne kriterije za pristupanje (Vidi: Krireriji iz Kopenhagena).

Kohezioni fond (Cohesion Fund)

Finansijski instrument za pomoæ privrednoj solidarnosti u EU, namijenjen projektima za razvoj najmanje razvijenih èlanicama Unije. Do petog proširenja Unije takav status imale su Grèka, Irska, Portugal i Španija. Sredstva iz Fonda mogu koristiti zemlje èlanice èiji bruto društveni proizvod iznosi manje od 90% prosjeka Zajednice, pod uslovom da sprovode ekonomski program konvergencije u okviru Pakta stabilnosti i rasta. Fond pruža finansijsku pomoæ pojedinaènim investicionim projektima kao što su zaštita životne sredine i projekti za razvoj transportne infrastrukture. Fondom upravlja Opšta uprava regionalne politike.

Konfederacija

Vrsta unije izmeðu nezavisnih država u kojoj svaka zadržava vlastiti suverenitet i istovjetnu odgovornost prema vlastitom razvoju, društveno-ekonomskom ureðenju i sl... Švajcarska se smatra specifiènom konfederacijom, ali realno po svemu je bliža federalnoj zajednci, jer 26 njenih kantona nema karakter nezavisnih jedinica.
Kada je tek uspostavljena, Evropska unija je imala više karakteristika tipiène konfederacije, a danas federacije. Sve uspješnijim provoðenjem svojih ugovora, širenjem nadležnosti zajednièkih institucija, posebno Parlamenta, Evropske komisije i Evropskog suda pravde, EU sve više izrasta u federaciju, što je i bila glavna ideja njenih idejnih zaèetnika.

Kvalificirana veæina (Qualified majority voting-QMV)

Princip glasanja u institucijama EU po kojem je za pozitivan ishod odluèivanja neophodno imati više od 50% datih glasova (prosta veæina), ili 50% glasova od svih èlanova odreðenog tijela, neovisno o broju trenutnih glasova (apsolutna veæina).
Za donošenje odluka na Vijeæu ministara (gdje je ovaj princip glasanja najèešæi), do proširivanja Unije u maju 2004. godine bilo je potrebno 62 od ukupno 87 glasova. Od 1. maja 2004. godine, nakon proširenja na 25 èlanica, kvalificiranu veæinu èini 232 od ukupno 321 glasa, a od 2007. ako u Uniju budu tada primljene Rumunija i Bugarska, kvalifikovanu veæinu æe èiniti 258 od 345 glasova.

Kvota (Quota)

Proizvodnja i uvoz odreðenih agrarnih proizvoda ili odreðenih vrsta ribe u okviru EU i u partnerskim zemljama iz kojih se vrši uvoz na jedinstveno evropsko tržište, reguliše se proizvodnim ili uvoznim limitima ili godišnjim kvotama. Još jednostavnije - rijeè je o kolièinskim ogranièenjima!
Zajednièkom agrarnom politikom EU, takoðe, za svaku èlanicu Unije utvrðene su godišnje kvote u proizvodnji mlijeka, a odluka o tome je donesena kvalifikovanom veæinom na resornom Vijeæu ministara agroindustrije.

Jedinstveni ekonomski prostor

Iako nije klasièna suverena država, Evropska unija ima svoj autentièan jedinstveni ekonomski prostor, unutrašnje tržište ili Jedinstveno tržište Unije (Single Market/Internal Market). Po tom modelu, EU od svih zemalja kandidata ili potencijalnih kandidata za pristupanje Uniji zahtijeva stvaranje jedinstvenog ekonomskog prostora za svaku zemlju u kojoj svaki zakon ili odluka moraju biti sastavni dio državne legislative.
Osim "koherentnog pravnog sistema", dobro ureðeno jedinstveno tržište karakterišu još: jedinstveni ekonomski prostor, puna sloboda kretanja kapitala, roba, usluga i ljudi, te jedinstvena kontrola primjene zajednièke legislative. Od zemalja zapadnog Balkana jedino Bosna i Hercegovina i Zajednica država Srbija i Crna Gora nemaju jedinstven ekonomski prostor. U BiH je tržište podijeljeno na entitetskoj osnovi, a u državnoj zajednici SCG na tri dijela: na "Užu Srbiju", Crnu Goru i Kosovo. Ureðeno unutrašnje tržište je jedan od glavnih preduslova za pristupanje EU.

Jezik EU

Od treæeg proširivanja Unije iz 1986. godine, kada su se tadašnjoj 12-torici pridružile Španija i Portugal, Evropska unija je imala 11 službenih jezika, a od proširivanja u maju 2004. taj broj se uveæava na èak 21. Zakonski akti EU štampaju se na svim službenim jezicima, a zvanièna komunikacija izmeðu organa i tijela Unije, kao i javni nastupi unutar Unije, takoðe su legitimni na svakom od službenih jezika EU. Strukturom, organizacijom, politikom zapošljavanja i svim drugim pitanjima iz ove oblasti bavi se posebna direkcija Evropske komisije - Generalni direktorat za prevodilaèke poslove.

JHA (Justice and home affairs)

Saradnja u oblasti pravosuða i unutrašnjih poslova prvi put je institucionalizirana Mastrihtskim ugovorom o Uniji i od tada je poznata ka treæi stub Evropske unije ("third pillar). Glavni cilj je stvaranje praktiènih pretpostavki za ostvarivanje jednog od temeljnih naèela EU - naèela o slobodnom kretanju ljudi unutar Unije. Ova oblast obuhvata: politiku azila; zakonsku regulativu o meðugraniènom prometu na vanjskim granicama Unije; imigracionu politiku; borbu protiv trgovine drogom, meðunarodnog šverca i drugih vidova ilegalne prekograniène trgovine; saradnju u oblasti pravosuða; saradnju u oblasti carinskih poslova i policijsku saradnju.